De blote billenwedstrijd: los of aan elkaar?

diarree gevallenProbeer het maar eens tien keer uit te spreken:

 Hottentottentententoonstelling

Goede kans dat je tong nu in de knoop zit en je boven- en onderlip van positie zijn gewisseld. Je noemt dit soort onuitspreekbare woorden of zinnen niet voor niets ‘tongbrekers’. Wat het dan nog extra lastig maakt in het Nederlands, is dat je geen flauw idee hebt waar het ene woord eindigt en het andere begint. We hebben hier namelijk te maken met drie zelfstandige naamwoorden:

  • hottentotten (letterlijk stotteraars, verwijst naar leden van het Afrikaanse Khoikhoi-volk)
  • tenten
  • tentoonstelling

De Engelsen pakken het een stuk eenvoudiger aan. Heb je twee woorden, dan houd je twee woorden. Punt, einde discussie. Bij die tentoonstelling zouden we het dus hebben over een ‘exposition of Hottentot tents’. In het Nederlands pakken we het -helaas, volgens sommigen- iets anders aan. Het thema vandaag: los of aan elkaar.

Maar hoe moet het dan?

rechts winkelWe hebben hier te maken met zogenaamde samenstellingen, woorden die bestaan uit twee of meer woorden die je zelfstandig kunt gebruiken. Een voorbeeld voor de mannen is voetbalveld (voetbal + veld), vrouwen denken aan chocoladereep (chocolade + reep).

Samenstellingen schrijf je in het Nederlands aan elkaar, om te laten zien dat ze bij elkaar horen en samen één dingen vormen. Wordt een samenstelling daardoor heel onduidelijk, dan kun je een koppelteken gebruiken (zo’n ding: -), maar een spatie kan dus nooit.

Kun je te lange woorden niet los schrijven? Nee. Woorden kunnen in het Nederlands namelijk niet ‘te’ lang zijn, ook niet als de samenstelling bestaat uit drie of meer losse woorden (zoals hypotheekrenteaftrek, vrijdagmiddagborrel of dus de hottentottententententoonstelling).

Kan die spatie dan echt nooit goed zijn? Toch wel, als je bijvoorbeeld over een afstandsraket praat die heel lang is, een lange afstandsraket. Is het echter een raket die lange afstanden aflegt, dan is het gewoon een langeafstandsraket. Oh, en geen commentaar op mijn tekenkunsten, ja?

langeafstandsraket

De uitzondering die de Nederlandse taal bevestigt

haar verlengingMaar natuurlijk, het Nederlands zou het Nederlands niet zijn als er geen uitzonderingen zijn. Als het gaat om het gebruik van spaties, dan is er één uitzondering: bij eigennamen in de samenstelling (zoals Tweede Kamer of Michael Doove) blijven de spaties binnen de eigennaam staan. Andere woorden plak je er gewoon aan vast (Albert Heijnaanbiedingen), maar een koppelteken mag dan wel om aan te geven dat de eigennaam ophoudt. Je bent dan dus lid van de ‘Michael Doove-fanclub’ en koopt ‘Albert Heijn-aanbiedingen’.

Dan is er nog het koppelteken dat ik net ook al noemde. Je moet het koppelteken gebruiken bij afkortingen, cijfers en symbolen. Denk dan aan een gsm-oplader, de 20-jarige student of het €-teken. Verder is een koppelteken verplicht bij klinkerbotsing, dus als je de klinkers die achter elkaar komen te staan op een verkeerde manier kunt uitspreken: micro-economie (geen ‘oe’).

De blote billenwedstrijd

versier nijntjeEigenlijk is het dus heel simpel om te onthouden, want hottentottentententoonstelling heb je waarschijnlijk ook nog nooit los geschreven. Overigens is hottentottentententoonstelling typen minstens net zo verschrikkelijk als het uitspreken ervan.

Schrijf je het echter toch op z’n Engels (dus los van elkaar), dan heb je last van de besmettelijke Engelse ziekte. Het enige wat dan helpt, is de spatie uit je toetsenbord slopen. Los van de ziekte levert het overigens ook vaak lachwekkende betekenisverschillen op. Denk aan ‘naakt modeltekenen’, ‘veel diarree gevallen’, ‘haar verdikking‘, ‘kerst stuk’, ‘smartphone weken’, ‘buiten band kopen, binnen band gratis’ of ‘Haagse rechters laten Maxima portretten verwijderen’. Er is overigens zelfs een site waarop alle foute spaties verzameld worden: www.spatiegebruik.nl.

Goed, als je na het lezen van deze tekst hottentottententententoonstelling foutloos uit je strot krijgt, dan heb ik er nog een voor je:

Rioolwaterzuiveringsinstallatieconsumenten-onderzoekershondenbrokkendieetwinkelgarderobejuffrouw

Geen probleem? Vooruit, nog eentje dan:

Hottentottententenbouwtentoonstellingsterreinafsluitings-materialenvoorraadsverzendingskostenberekeningsstaten-administratieboekhoudkundige

En let op: aan elkaar. Succes!


 lekker bekken

Afbeelding ‘diarree gevallen’: © www.spatiegebruik.nl

Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *