Je tekst controleren: 8 tips tegen taal- en typefouten

Je hebt er ongetwijfeld ervaring mee: verslagen, scripties, rapporten en sollicitatiebrieven. Ik hoef je natuurlijk niet te vertellen hoe belangrijk het is om daarbij foutloos te schrijven. Toch blijkt het heel moeilijk om een zelfgeschreven tekst te controleren op type- en taalfouten. Je hebt hem immers zelf geschreven waardoor je de tekst meer gaat scannen, en aan die spellingcontrole van Word heb je meestal ook weinig…

Gevolg: die irritante dt-fout, ‘n’ in plaats van ‘m’ en verkeerd aangepaste zin staan er nog steeds in. Daarom 8 tips om je eigen tekst te controleren en de fouten op te sporen.

1. Ga eerst de afwas doen en je band plakken

Je hebt die ene tekst al twintig keer van voor naar achter en van boven naar onder gelezen, dus bij de eenentwintigste keer zit je waarschijnlijk met je hoofd in de kroeg, wolken of je bed. Daarom is het beter om hem even weg te leggen en die uitgestelde rotklusjes te gaan doen waarvoor je hersenen niet nodig zijn.

Je moet daar natuurlijk wel te tijd voor hebben, en ik zal de laatste zijn om te ontkennen dat het daar vaak aan ontbreekt. De volgende tips zijn in dat geval waarschijnlijk bruikbaarder.

2. Lees van achter naar voren

Inhoudelijk heb je ongetwijfeld een perfect verhaal geschreven. Wat dat betreft heb je die 10 voor je scriptie al op zak of ben je al aangenomen. Als je hem dan voor de dertigste keer doorneemt, ga je de tekst dromen in plaats van lezen en bovendien vanzelf meer op de inhoud dan de formulering letten.

Begin daarom bij de laatste zin van je verhaal en lees vanaf daar terug. Het is dan een nieuw ‘verhaal’ (als je het zo kunt noemen) waardoor je hersenen beter op moeten letten en inhoudelijk klopt er niets meer van. Je dwingt jezelf dan eigenlijk om meer naar de formulering te gaan kijken.

3. Print je tekst uit

Onze ogen en hersenen zijn niet getraind op het lezen van teksten op beeldschermen. Uit onderzoek blijkt dat schermen onrustig zijn voor onze ogen en hersenen en we bovendien worden afgeleid door bijvoorbeeld de cursor (of Facebook…). We gaan dan scannen in plaats van lezen, waardoor je juist de details mist (de fouten dus).

Het is dan beter om je tekst van papier te lezen. Print je uit financieel, organisatorisch of milieu-oogpunt liever niet, dan is een grotere regelafstand en het lezen op een ander apparaat (je tablet of telefoon) ook een optie. Al is het corrigeren van je fouten dan vaak weer lastiger…

4. Gebruik een andere kleur, vreemd lettertype en grotere regelafstand

Onze hersenen houden van herkenning, want dan hoeven ze minder goed op te letten. Zodra iets bekend is, gaat onze grijze massa over op de automatische piloot. Denk maar aan de route die je elke dag fietst, het gerecht dat je al honderd keer gekookt hebt en dat liedje dat je uit je hoofd kent.

Print je jouw tekst in het blauw of rood, dan gaan de inwendige alarmbellen rinkelen. Je hersenen herkennen het beeld niet meer en moeten ineens beter opletten. Hetzelfde geldt voor een vreemd lettertype (dat uiteraard nog wel leesbaar moet zijn, dus geen wingdings) en een grotere regelafstand.

5. Dek de tekst af

Als wij lezen, gaan we niet van letter naar letter, maar maken onze ogen sprongetjes van ongeveer zeven tekens. Onze niet altijd even goed ontwikkelde motoriek zorgt er dan voor dat we nog wel eens een regel naar boven of onder willen springen. Tijdens het lezen heb je dat niet door omdat je het zelf corrigeert, maar daardoor let je minder op de typefouten. Het is daarom handig om de regels die je niet leest af te dekken, zodat je je ogen dwingt de juiste regel te lezen.

6. Lees hardop

Van hoe meer kanten onze hersenen informatie krijgen, hoe beter ze kunnen analyseren. Als je jouw tekst daarom hardop leest, dan zien, zeggen en horen jouw hersenen dat tegelijkertijd. Je hebt het verhaal dan in één klap drie keer gelezen! Tel uit je winst. Gebruik je ook nog eens braille, dan blijft er helemaal geen fout meer over natuurlijk.

7. Controleer op verschillende niveaus

Een tekst in één keer controleren op opbouw en structuur, zinsformulering, woordformulering, spelling én interpunctie is eigenlijk niet te doen. Daarom is het beter om in rondes te controleren, waarbij je eerst naar de grote lijnen kijkt (opbouw en alinea-indeling) en bij elke ronde meer in gaat zoomen op je tekst. Je maakt hiermee een onderscheid tussen de higher order en lower order concerns.

8. Maak een veelgemaaktefoutenlijstje en gebruik de find-optie

De laatste tip is het meest persoonlijk. Je hebt vast een aantal dingen die je altijd verkeerd typt. Ik heb de neiging om ‘ik’ en ‘in’ door elkaar te typen en vergeet de ‘w’ achter ‘jou’ nog wel eens. Het is natuurlijk niet dat ik de regel niet ken, maar ergens op weg van mijn hoofd naar mijn toetsenbord gaat het commando verloren.

In dat geval is het handig om een checklist te maken met de fouten die je van en voor jezelf móet controleren. Gebruik je dan de find-optie van Word, dan is het zo gedaan.

Ben ik nog iets vergeten?

Met deze 8 tips kun je hopelijk een eind komen. Heb je nog meer tips, dan hoor ik die uiteraard graag!

Veel plezier met ‘nachecken’ en ‘aanwijzigen’!

Reacties

  1. Peggy zegt

    De eerste foutenvinder die ik aanzet, is de spellingchecker. Je kan deze ook laten controleren op grammaticale fouten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *